ТАБИҒИ БИТУМДЫ АСФАЛЬТБЕТОН ҚОСПАЛАРЫНЫҢ МОДИФИКАТОРЫ РЕТІНДЕ ҚОЛДАНУ

Аңдатпа

Осы мақалада табиғи битумды асфальтбетон қоспаларының модификаторы ретінде қолдану бойынша заманауи зерттеулерге құрылымдалған нарративтік әдеби шолу ұсынылған. Жол құрылысында қолданылатын табиғи битумның негізгі түрлері, соның ішінде Gilsonite, Trinidad Lake Asphalt (TLA), тас асфальт (rock asphalt) және табиғи текті мұнай-битумды жыныстар қарастырылған. Асфальтендердің, шайырлы қосылыстардың және минералдық компоненттердің байланыстырғыштардың реологиялық сипаттамаларына әсерін қоса алғанда, табиғи битум мен мұнай битумының өзара әрекеттесуінің физика-химиялық механизмдеріне талдау жүргізілген. Табиғи битумның асфальтбетон қоспаларының ізтүсуге төзімділігіне, суға төзімділігіне, қартаюға тұрақтылығына, шаршау беріктігіне, серпімділік модуліне және төмен температуралық жарықшаққа төзімділігіне әсеріне ерекше назар аударылған. Қарастырылған зертханалық зерттеулер, әдетте, таңдалған табиғи битум модификаторлары байланыстырғыштың қаттылығын және жоғары температура тұрақтылығын арттыра алатынын көрсетеді. Модификатордың түріне, мөлшеріне және қоспалар жүйесіне байланысты кейбір зерттеулер сонымен қатар ылғалға төзімділік пен өнімділіктің жақсарғанын хабарлайды. Дегенмен, модификатордың жоғары мазмұны төмен температураның икемділігін төмендетуі мүмкін және бұл зертханалық үрдістерді өрістің ұзақ мерзімді беріктігінің тікелей дәлелі ретінде түсіндіруге болмайды. Қарастырылған халықаралық зерттеулердің нәтижелері мен Қазақстанның өңірлік ерекшеліктерін ескере отырып, күрделі пайдалану жағдайларында табиғи битум модификаторларын қолдану мүмкіндігі талқыланды. Алайда оларды кең ауқымда енгізу алдында жергілікті жағдайларда қосымша зертханалық және далалық сынақтар жүргізу қажет. Негізгі ғылыми олқылықтар мен болашақ зерттеулердің перспективалы бағыттары айқындалды, соның ішінде мөлшерлемелерді оңтайландыру, технологияларды жергілікті климаттық жағдайларға бейімдеу және отандық битум ресурстарын пайдалану мәселелері қарастырылды.

Табиғи битумның асфальтбетон қоспаларының ізтүсуге төзімділігіне, суға төзімділігіне, қартаюға тұрақтылығына, шаршау беріктігіне, серпімділік модуліне және төмен температуралық жарықшаққа төзімділігіне әсеріне ерекше назар аударылған. Табиғи битумды қолдану байланыстырғыштың қаттылығын едәуір арттыруға, температуралық сезімталдықты төмендетуге, адгезиялық қасиеттерді жақсартуға және жабындардың жоғары пайдалану температураларында пластикалық деформацияларға төзімділігін арттыруға мүмкіндік беретіні анықталды. Сонымен қатар, табиғи битум мөлшерінің шамадан тыс артуы жабынның төмен температуралық сипаттамаларына теріс әсер етіп, температуралық жарықшақтардың пайда болу қаупін күшейтетіні анықталды.

Халықаралық зерттеулерді және Қазақстанның жол саласының өңірлік ерекшеліктерін талдау негізінде ауыр пайдалану жағдайларындағы автомобиль жолдары үшін асфальтбетон қоспаларының модификаторы ретінде табиғи битумды қолданудың орындылығы негізделді. Негізгі ғылыми олқылықтар мен болашақ зерттеулердің перспективалы бағыттары айқындалды, соның ішінде мөлшерлемелерді оңтайландыру, технологияларды жергілікті климаттық жағдайларға бейімдеу және отандық битум ресурстарын пайдалану мәселелері қарастырылды.