ЖАСЫРЫН АҚАУЛАРДЫ АНЫҚТАУ ЖӘНЕ ТЕХНИКАЛЫҚ ЖАҒДАЙЫН БАҒАЛАУ ҮШІН ОКО-3 ГЕОРАДАРЫН ҚОЛДАНА ОТЫРЫП ГИДРОТЕХНИКАЛЫҚ ҚҰРЫЛЫМДАРДЫ БҰЗБАЙ ГЕОРАДИОЛОКАЦИЯЛЫҚ ЗЕРТТЕУ

Аңдатпа

Мақалада Қазақстан Республикасының Жамбыл облысында орналасқан Тасөткел су қоймасының топырақты бөгетіне жүргізілген георадиолокациялық зерттеу нәтижелері ұсынылған. Зерттеудің өзектілігі ұзақ мерзім пайдаланылып келе жатқан және сейсмикалық белсенді аймақтарда орналасқан гидротехникалық құрылымдардың сенімділігі мен қауіпсіздігін арттыру қажеттілігімен байланысты. Жұмыстың мақсаты - бөгет денесі мен негізіндегі жасырын ақауларды, ылғалдылығы жоғары аймақтарды және жергілікті біртексіздіктерді анықтау үшін георадиолокациялық әдістің тиімділігін бағалау. Зерттеулер 250, 400 және 900 МГц жиілікті антенналармен жабдықталған ОКО-3 георадары арқылы орындалды. Бастапқы мәліметтерді жинау, бойлық және көлденең профильдер бойынша далалық өлшеулер жүргізу, сигналдарды цифрлық өңдеу және радарограммаларды инженерлік интерпретациялау кезеңдерін қамтитын кешенді зерттеу алгоритмі әзірленіп, тәжірибеде сыналды. Мәліметтерді өңдеу барысында төмен жиілікті дрейфті жою, жолақтық сүзгілеу, сигналды күшейту, нөлдік уақытты түзету және шағылған сигналдарды миграциялау процедуралары қолданылды. Зерттеу нәтижелері бөгет денесінің жалпы алғанда тұрақты және салыстырмалы түрде біртекті қабатты құрылыммен сипатталатынын көрсетті. Профильдердің басым бөлігінде күрделі бұзылулардың белгілерінсіз үздіксіз шағылысу горизонттары анықталды. Тереңдігі 0,5-1,5 м аралығында жергілікті тығыздығы төмен аймақтар, ал 1,0-3,0 м тереңдікте сигнал амплитудасының әлсіреуі мен шағылысулардың шашыраңқы сипатымен ерекшеленетін ылғалдылығы жоғары аймақтар анықталды. Жекелеген профильдерде топырақ массивінің жергілікті біртексіздіктерімен байланысты гиперболалық аномалиялар тіркелді. Бөгет денесі мен негіз арасындағы ықтимал шекара шамамен 3,5-4,5 м тереңдікте анықталып, салыстырмалы түрде тұрақты сипат көрсетті. Нақты пьезометриялық деңгейлердің жобалық мәндерден 3,1-7,2 м төмен екендігі анықталды, бұл бөгеттің фильтрациялық жағдайының қанағаттанарлық деңгейде екенін және негіз топырақтарының жоғары дренаждық қабілетін көрсетеді.