ҰШПА КҮЛ МЕН КҮРІШ ҚАУЫЗЫ НЕГІЗІНДЕГІ ЭКОЛОГИЯЛЫҚ ТАЗА КЕРАМИКАЛЫҚ МАТЕРИАЛДАРДЫҢ ҚАСИЕТТЕРІ

Аңдатпа

Бұл зерттеу жергілікті қолжетімді лесс тәрізді саздақтан, жылу электр станциясының ұшпа күлінен, сұйық шыныдан және ұнтақталған күріш қауызы негізінде тұрақты керамикалық материалдар өндірудің мүмкіндігін қарастырады. Зерттеу екі негізгі мәселені шешуге бағытталған: дәстүрлі керамика өндірісінде жоғары сапалы сазды тұтынуды азайту және әдетте көміліп, үйінділерде сақталатын немесе ашық түрде жағылатын өнеркәсіптік және ауылшаруашылық қалдықтарын тиімді пайдалану. Ұсынылған жүйеде лесс тәрізді саздақ негізгі алюмосиликатты матрица қызметін атқарады, ал ұшпа күл кремний мен алюминийге бай ұсақ минералдық компонент ретінде қолданылады. Сұйық шыны балқыту қасиетін арттыратын және құрылым түзуші қоспа ретінде қызмет етеді, ал күріш қауызы күйдіру кезінде ішкі отын әрі кремнийлі кеуек түзуші модификатор ретінде екі түрлі рөл атқарады. Зерттелген шикізат құрамдары 40.0–53.5 мас.% лесс тәрізді саздақтан, 42.0–52.0 мас.% ұшпа күлден, 4.0–6.0 мас.% сұйық шыныдан және 0.5–2.0 мас.% ұнтақталған күріш қауызынан тұрды. Үлгілер жартылай құрғақ престеу әдісімен дайындалып, 900–1000 °C температурада күйдірілді. Алынған тәжірибелік нәтижелерге сәйкес, әзірленген құрамдардың қысу кезіндегі беріктігі 28–35 МПа аралығында, су сіңіргіштігі 15–18%, ал аязға төзімділігі 62 мұздату-еріту циклына дейін жетті. Сонымен қатар, СЭМ талдауы модификацияланған құрамдардың анағұрлым тығыз микрокұрылымын көрсетті, ал рентгендік фазалық талдау (XRD) кварц, кристобалит, муллит, анортит және гематит фазаларының түзілуін растады. Алынған нәтижелер ұшпа күл мен күріш қауызын бірлесіп пайдаланудың матрицаның тығыздалуына, беріктік пен төзімділік қасиеттерінің жақсаруына және өнеркәсіптік әрі ауыл шаруашылығы қалдықтарын керамикалық материалдар өндірісінде тиімді кәдеге жаратуға ықпал ететінін көрсетті.