Кілт сөздер
Аңдатпа
Құрылыс саласындағы нормативтік және техникалық құжаттарға қолданылатын бақыланатын табиғи тіл (Controlled Natural Language, CNL) талаптарды автоматтандырылған түрде түсіндіруге мүмкіндік беретін және екіұштылықты жоюға арналған лингвистикалық тетік ретінде қарастырылады. Зерттеу нысаны ретінде дәстүрлі түрде синтаксистік күрделілігімен, терминологиялық бірізділіктің болмауымен және стильдік өзгермелілігімен сипатталатын, цифрлық өңдеуді және автоматтандырылған сәйкестікті тексеруді қиындататын құрылыс саласындағы нормативтік және техникалық құжаттардың тілі алынған. Зерттеу әдісі Scopus және Web of Science дерекқорларында индекстелген рецензияланатын ғылыми жарияланымдарға жүйелі шолу жасауға және контент-талдауға негізделген. Талдау бақыланатын тілдерге, талаптарды үлгілік құрылымдар арқылы тұжырымдауға, онтологияға негізделген тәсілдерге, сондай-ақ Building Information Modeling жүйелерімен біріктірілген табиғи тілді өңдеу әдістеріне бағытталған. Зерттеу нәтижелері бақыланатын тілді қолдану талаптарды бөліп алу дәлдігін едәуір арттыратынын, мәтіндік ережелерді формалды, машинамен орындалатын қағидаларға тікелей түрлендіруге мүмкіндік беретінін және интерпретациялық өзгермелілікті төмендететінін көрсетеді. Бақыланатын тілдің қолданыстағы енгізілімдерінен алынған эмпирикалық деректер автоматтандырылған сәйкестікті тексеру тиімділігінің артуын, терминологияның бірізділігінің жақсаруын және нормативтік мәтіндер мен цифрлық құрылыс модельдері арасындағы үйлесімділіктің күшеюін растайды. Алынған қорытындылар бақыланатын тілдің машинамен оқылатын нормативтік негіздерді қалыптастырудағы іргелі құрамдас бөлік екенін және құрылыс саласында цифрлық реттеуге әрі автоматтандырылған сәйкестікті қамтамасыз ету процестеріне көшуге негіз болатынын көрсетеді.